Konya Kültürü
Konya İç Anadolu bölgesinde, 38.183 km²’lik yüz ölçümü ile coğrafi açıdan Türkiye’nin en büyük ilidir. Platolar , güney, güneydoğu ve güney batıdaki dağlarla çevrili olan, ülkemizin tahıl ambarı olarak adlandırılan Konya, Türkiye’nin en verimli topraklarına sahiptir.
Buğday, şekerpancarı, arpa, patates, nohut, soğan, yulaf, çavdar, mercimek, ayçiçeği, üzüm, elma, domates, kavun, salatalık, havuç, armut, lahana, karpuz, pırasa, sakız kabağı, fasulye, kiraz, ıspanak üretimi yapılır.
Konya; Hitit, Frig, Lidya, Grek, Roma, Bizans gibi ülkelerin sınırları içerisinde önemli bir merkez olarak yer almıştır. 1071 de Anadolu’yu Türklere açan Malazgirt savaşı sonrasında Kutalmış oğlu Süleyman Bey 1074 de Konya’yı almış, 1076 da Selçuklu Devleti’nin başkenti yapmıştır. Anadolu Selçukluların uzun zaman başkenti olan Konya, devamlı savaşlar görmüş, en son 1466 da Osmanlı Topraklarına katılarak günümüze gelmiştir.
Selçuklu Devleti başkenti olan Konya’da her türlü görüşün ifade edildiği ve hoş görüldüğü her döneme ait olan filozof ve düşünürlerine de ev sahipliği yapmasıyla aynı zamanda düşünsel anlamda kültür mozaiği oluşan önemli bir kültür ve sanat merkezi olması, ; inşa ettikleri saray, medrese, han, hamam, imarethanelerle ve bıraktığı birçok kurum ve kuruluşları kendinden sonraki devletlere özellikle Osmanlı Devleti’ne örnek oluşturmuştur.
Konya Mutfağı ise bu kurumları içerisinde olup, kültür mozaiğinden oldukça etkilenmiş,Selçuklu Saraylarında gelişip Mesnevi kültürü ile yoğrularak bu günkü zenginliği ile Klasik Türk Mutfağı` nın temellerini oluşturmuştur.
Konya Mutfağının şekillenmesinde Mevlevi Mutfağının rolü büyüktür, dünyada adına yaptırılan ilk aşçı olarak bilinen Ateş-baz-ı Veli türbesi Konya’nın Meram ilçesinde bulunmaktadır.
Cumhuriyet Döneminde Konya Yemekleri ile ilgili yayınlar görülmeye başlamış, Konya Mutfağı’nın güzelliği şairlere ilham vermiştir. En güzel örneği ise Bülbül Hoca lakaplı Konyalı Şerife Hanım, o döneme ait Konya yemeklerinin isimlerini aşağıdaki şiirle bizlere bırakmıştır.
YEMEK DESTANI
Evvela yürüttük baştan çorbayı,
Sarımsakla terbiyeli paçayı.
Domatesle pişirmeli Bamyayı,
Midemizi açsın hoş misal olsun.
************************************
Bihamdillah hiçbir şeyi taşlamam,
Yağ içinde yumurtayı boşlamam.
Yumuşak somun olmayınca başlamam,
Semiz etin kenarları al olsun.
************************************
Baklavayla börek der kenar ola,
Şeker helvası da bir hisar ola.
Toplanıp ihvanlar bel karar ola,
Sıdk ve muhabbetli ehl-i hal olsun.
************************************
Mısırgayı bir hal edin öldürün,
Ortasına fıstık, pirinç doldurun.
Dolmaları üçer üçer kaldırın,
Kuvvetli bedene irtihal olsun.
************************************
Katmeri ince aç yağın sakınma,
Sakın ona haşhaş yağı kullanma.
İnce etten olur hem de çullama,
Tavada pişmiş bir kızıl hal olsun.
************************************
Enginar ile kereviz ıspanak,
Karnabetle semiz ota birle bak.
Patata, domata, böğrülce,kabak,
Onlarda içinde hasbıhal olsun.
************************************
Mıkla, cilbir, mantı, kaygana gelsin,
Makarnayla keşkeş kuskus çekilsin.
Şalgam pişip gelir iken dökülsün,
Kalan yemekler de istimal olsun.
************************************
Köfte yaprak birde lahana dolması,
Sar’erik, zerdali, yoğurt yahnisi,
Zülbiye pancar turp salatası,
Onlar da içinde pür kemal olsun.
************************************
Turşu da tabakta kalmasın mahzun,
Zeytinyağ üstüne sıkılsın limon.
Balığı kızartın getirin pür hun,
Yiyelim bizlerde can misal olsun.
************************************
Yiyenler nimetin şükrünü bilirse,
Vücut kuvvet bulup halin alırsa.
Bu yemekler bize her gün gelirse,
İster altı oruç hal olsun.
************************************
Sebebin işleyip karın gözetsin,
Herkez varıp nasibini deşirsin.
Günde bana üçer üçer pişirsin,
Hulki huyu güzel bir iyal olsun.
************************************
Tan itmen ahbaplar siz bu aşığı,
Nimet ucuz amma budur layığı.
Çok istemem ben keseme harçlığı,
Beşibirlik ile bin riyal olsun.
************************************
Hak verir dostuna yarınki günü,
Mercimek çorbası sofranın ünü.
Yemeğin bastırmak için üstünü,
Kahve ile tütün on çuval olsun.
************************************
Palizeyle muhallebi araya,
Kifayeler dursun er bir sıraya,
İki tuzlu tatlı gelsin araya,
Kaymak güllaç ile şeker hal olsun.
************************************
Canım hep böğrülce bakla da ister,
Yıldız kökü Çayırbağı’nda biter.
Patlıcan ortanın gayretin güder,
Karpuz, üzüm, divlek üç misal olsun.
************************************
Kadifin telini kırmalı külli,
Üzeri kokulu amberli güllü.
Pilavın üstüne getir de sütlü,
Yiyelim bizlerde can cemal olsun.
************************************
Bihambillah yedik nimet ve namı,
Bizim zamanımız bolluk zamanı,
Bin üç yüz on dört de yaptım destanı,
Okunsun dillerde bericmal olsun.
Konya Mutfağında doğumdan ölüme her türlü olay ve geçiş dönemlerinde yemek sunumu yapılır. Özel düğün ve davetlerde ise DAVET yemekleri verilir. Selçuklu’dan gelen anlamlı ve özel sunumlar sergilenir.
AŞÇI TAKIMI;bin kişiden fazla kalabalık törenler için yapılan organizasyondur.Aşçı gayıdı, Pilav, Pilav Dökme gibi adlarda alır. Bu davette 1.tertip Çorba, Ortalı Pilav ve Tatlıdan sonra 2.tertip öncesi ekşili Bamya çorbası ikram edilir ve yemek yeniden başlar, 2.tertipte sırasıyla Pilav, Zerde ve Söz Kesen Olarak Adlandırılan Hoşaf İle Biter.
KARA YEMEK TAKIMI; Yüz kişiden az sayıda ve seçkin konuklar için hazırlanır.Kara Yemek takımında her yiyecek maddesi 3 kez sofraya gelir. Tutmaç veya Pirinç Çorbası,Bütümetli Patlıcan,Su Böreği, Baklava veya Kaygana,Ekşili Bamya Çorbası ( Hazıma iyi geliyor)Etli Dolma Çeşidi, Sütlaç,Karnıyarık,Pilav ve söz kesen Hoşaf gibi. Konuklar hoşafı gördüğünde başka yemek gelmeyeceğini anlar.
Çebiç Asma daveti, Komşu Kaldırması, Gece Arabaşı ve Helva Sofraları, Çetnevir, Soğukluk gibi yemek sunumlarının yanı sıra gece yatmadan önce verilen Yat Geber diye adlandırılan geleneksel öğünlerle zengin ikramları bulunuyor.
Ayrıca çocuklar için de Mevlit Kandilinde özel uygulama olan ŞİVLİLİK geleneği de bulunuyor. Çocuklar o gün geri çevrilmiyor ve çerez, meyve gibi hediyeler veriliyor.
Konya Mutfağında doğumdan ölüme her türlü ağırlamaya DAVET deniliyor. Bu DAVET lerde Kara Yemek Takımı, Aşçı Takımı kullanılır. Çebiç Asma daveti, Komşu Kaldırması, Gece Arabaşı ve Helva Sofraları, Çetnevir, Soğukluk gibi yemek sunumlarının yanı sıra gece yatmadan önce verilen Yat Geber diye adlandırılan öğünlerle zengin ikramları bulunuyor.
Ayrıca çocuklar için de Mevlit Kandilinde uygulanan ŞİVLİLİK geleneği de bulunuyor. Çocuklar o gün geri çevrilmiyor ve çerez, meyve gibi hediyeler veriliyor.
Resim Galeri